16 بهمن 1398 اخبار بین المللی اجتماعی - اخبار بین المللی - اخبار بین المللی فرهنگی - اخبار روز فرهنگی - اخبار روز ،

ادامه واکنش ها به سخنان جنجالی رئیس جمهور افغانستان اشرف‌غنی احمدزی درباره انحصار بودن زبان فارسی دری به افغانستان

اشرف غنی رئیس جمهور افغانستان در اظهاراتی قابل تامل زبان فارسی را در انحصار افغانستان دانسته و ایرانیان را به نوعی دزد خطاب کرده است. حالا محمدکاظم کاظمی شاعر مهاجر افغانستانی در یادداشتی به این اظهارات او پاسخ داده است. ادامه واکنش ها به سخنان جنجالی رئیس جمهور افغانستان اشرف‌غنی احمدزی درباره انحصار بودن زبان فارسی دری به افغانستان

به گزارش پایگاه  عدالت خواهان ایران" سخنان اخیر رئیس جمهور محترم افغانستان اشرف‌غنی احمدزی درباره انحصار زبان فارسی دری به افغانستان، موجی از واکنش‌ها را برانگیخته است. من از آن روی که در این حوزه مطالعاتی داشته‌ام و حتی کتابی نوشته‌ام، ضروری می‌دانم که در این موضوع روشنی بیندازم تا ببینیم که این سخن تا چه حد با حقیقت و واقعیت انطباق دارد.

اما اول آن فراز از سخنرانی ایشان را که بحث‌انگیز شده است، نقل کنم. ایشان می‌گوید: «افغانستان مهد زبان دری است. ایران پهلوی‌زبان بود که ما کل ادبیات زبان دری را انکشاف دادیم. حالا می‌آیند می‌گویند ایران شرقی. ای برادرها دزدی هم حد دارد، حد دارد.»

من در ادامه به نقد این سخن ایشان و تبعات منفی آن خواهم پرداخت، ولی مقدمتاً باید بگویم که از نظر تاریخی، این سخن که افغانستان مهد زبان فارسی دری است، سخن بیراهی نیست. البته درست این است که گفته شود «خراسان» مهد زبان فارسی است و خراسان سرزمین بزرگی بوده که اینک بین افغانستان و ایران و کشورهای آسیای میانه تقسیم شده است. شهرهایی از این خراسان که نخستین گویشوران و مفاخر زبان فارسی دری از آن برخاسته‌اند، در افغانستان واقع است، همچون بلخ، بادغیس، فاریاب، هرات و...

زبان فارسی دری امروز در عصر صفاریان و سامانیان رسمیت یافت و قوت گرفت و این دو سلسله، بیشتر حوزه نفوذ و قدرتشان حوزۀ بلخ و بخارا و خراسان و سیستان بود که بخش عمده‌ای از این قلمرو نخستین زبان فارسی، در افغانستان واقع شده است. در آن زمان که این زبان در خراسان و ماوراءالنهر و سیستان رونق داشت، در نواحی مرکزی و غربی ایران مثل طبرستان و ری و اصفهان و شیراز و تبریز، جایگاه چندانی نداشت. این سخن من نیست. ملک‌الشعرا بهار شاعر و پژوهشگر گرانسنگ معاصر در این مورد در کتاب سبک‌شناسی می‌گوید:

«این معنی یعنی ظهور نظم و نثر دری که آثار رودکی و شهید و فردوسی و بلعمی و ابوالمؤید و تاریخ سیستان نمونه زیبای آن است، می‌‌رساند که این زبان لهجه خاص مردم خراسان و ماوراءالنهر و نیمروز و زابلستان بوده‌‌است _ و مردم مغرب و مرکز و شمال و جنوب غربی ایران، که تا دیری جز به پهلوی یا طبری سخن نمی‌‌گفتند، بعد از نشر آثار ادبی دری از خراسان به سایر بلدان ایران، آنان نیز از این شیوه زیبا پیروی کردند و رفته‌‌رفته از گفتن اشعار فهلوی یا رازی یا طبری یا نثر طبری و پهلوی که در عصر دیالمه متداول بوده‌‌است، دست برداشتند و تابع سبک و لهجۀ شیرین و سهل‌‌المخرج دری گردیدند...

شعر و نثر دری بالطبیعه در خراسان به ظهور آمده و با اندک توجهی از طرف ملوک اطراف، شعراء و دبیران به گفتن شعر و پرداختن کتب به زبان دری اقبال کرده‌‌اند _ و در همان حال یک بیت شعر و یک رساله به این زبان در مغرب و شمال و جنوب‌‌غربی در قرن چهارم به وجود نیامده‌‌است؛ و اگر هم شعر یا کتابی دیده شده و یا ذکر آن رفته‌‌ است، به زبان پهلوی یا طبری است، مگر در اواخر عهد سامانیان و آغاز دولت غزنویان و سلاجقه...» (بهار، سبک‌شناسی، جلد 1، صفحۀ 55)

و این هم سخن محمود افشار یزدی دیگر ادیب و پژوهشگر ایران است:

«این زبان در درجۀ اول زائیده و پرورش‌‌یافتۀ افغانستان است نه ایران، امّا استان‌های ایران هم بعد از خراسان یکی پس از دیگری، با راه‌‌گشایی شعرا و نویسندگان، زبان و یا لهجۀ محلّی را کمابیش رها کرده و زبان دری خراسان را برگزیدند، به‌‌طوری که چندصد سال بعدتر در شیراز و گنجه و شروان هم زبان ادبی شد و مولوی بلخی و دیگران آن را به آسیای صغیر و دولت عثمانی سوغات بردند .» (مایل هروی، تاریخ و زبان افغانستان، مقدمه، صفحۀ 9)

این مطلب را از این جهت نقل کردم که همزبانان ایرانی ما اگر می‌بینند که ما مردم افغانستان به پیشینۀ این سرزمین در زبان و ادب فارسی می‌بالیم، سخن بیراهی نیست و این را به یغما رفتن مفاخر و مواریث فرهنگ و ادب خویش نپندارند.

نکتۀ دیگری که در همین‌جا باید بگویم، این است که «فارسی» و «دری» دو نام است برای زبانی واحد. این سخن من نیست و سخن پژوهشگران بزرگ دو کشور افغانستان و ایران است. من در کتاب «همزبانی و بی‌زبانی» این قضیه را تبیین کرده‌ام و شواهد بسیاری از متون ادب و سخنان پژوهشگران هر دو کشور آورده‌ام. (کاظمی، همزبانی و بی‌زبانی، صفحات 51 تا 76)

اما گذشته از این مسائل، سخنان آقای اشرف‌غنی احمدزی از چند جهت قابل نقد است.

یک. پیشینه داشتن یک زبان در یک کشور البته امری خوشایند و مایۀ مباهات است، ولی به تنهایی ارزش ویژه‌ای ندارد و حقی را ثابت نمی‌کند. مردم بسیاری از کشورهای عرب‌زبان نیز زبان عربی را از مردم عربستان فراگرفتند و زبان اصلی‌شان عربی نبود. ولی مثلاً کشور عربستان نمی‌تواند در مورد مفاخر این زبان در این کشورها ادعای مالکیت کند یا عرب‌زبانی آن کشورها را «دزدی» بنامد. صاحبان یک زبان، گویشوران کنونی آن هستند و در مورد مفاخر کهن نیز، همه به تساوی حق دارند.

ما همه فارسی‌زبانان، می‌توانیم همه مفاخر زبان فارسی را از آن خود بدانیم صرف نظر از این که در کدام گوشه از این قلمرو به دنیا آمده‌اند یا درگذشته‌اند یا مدفون هستند. آب و خاک و کوه و دشت نمی‌توانند «حق» ایجاد کنند. مرزها هم همین طور و حتی در یک منظر وسیع‌تر، همه مفاخر دانش و ادب در سراسر جهان، به همۀ افراد بشر تعلق دارند و آنان که آثار این مفاخر را می‌خوانند و بهره می‌برند، در این مورد محق‌ترند. اگر هم حقی و افتخاری باشد، باز متعلق به کسانی است که در همان زمان زیسته و مایۀ پرورش آن مفاخر شده‌اند. یعنی در واقع این مردم بلخ و توس و غزنه و شیراز همان زمان بودند که حق داشتند به برخاستن مولانا و فردوسی و سنایی و سعدی از شهر خویش ببالند، نه ما که هیچ سهمی در پیدایش و بالندگی آن افراد نداشته‌ایم و گاه حتی از خواندن درستِ چند بیت از شعرهای آنان عاجزیم.

دو. کسی که به یک زبان و مفاخر آن می‌بالد، در قدم اول باید حقی را که بر گردن اوست ادا کند و آنگاه اگر توانست به شایستگی محافظ و پشتیبان آن زبان باشد، نسبت به کار خویش ادعایی داشته باشد. حاکمیت‌های افغانستان در یک قرن اخیر غالباً با زبان فارسی از در ستیز وارد شده‌اند. بسیاری از واژگان فارسی را برانداخته‌اند؛ بسیاری از موقعیت‌ها را سوزانده‌اند و حتی در برابر بهسازی و پالایش این زبان در داخل کشور مقاومت کرده‌اند. بسیاری از فارسی‌زبانان افغانستان به خاطر به کار بردن واژگان اصیل این زبان تحت فشار هستند، با این بهانه که این واژگان ایرانی است. اگر ما مدعی مالکیت بر زبان فارسی دری هستیم، حداقل انتظار می‌رود که در برابر کاربرد واژگانی که در متون کهن فارسی نیز آمده‌اند، مقاومت نورزیم.

اگر افغانستان مهد زبان دری است، که هست، ما حق داریم که سرود ملی کشورمان به این زبان باشد نه زبان پشتو

فارسی‌زبانان افغانستان از حکومت خویش مطالباتی دارند که در گام اول باید به آن رسیدگی شود، از جمله این که ما حق داشته باشیم این زبان را «فارسی» بنامیم نه این که الزاماً آن را «دری» بگوییم، چون نام این زبان تا هفتاد سال پیش در افغانستان «فارسی» بود و حاکمیت‌های فارسی‌ستیز، به خاطر جدا کردن همزبانان، نام «دری» را رسمیت بخشیدند. و همین طور، اگر افغانستان مهد زبان دری است، که هست، ما حق داریم که سرود ملی کشورمان به این زبان باشد نه زبان پشتو.

زبان و فرهنگ، دزدیدنی نیست، قابل به اشتراک‌‌گذاری است

سه. نکتۀ مهم دیگر، تعبیر نامحترمانه‌ای است که ایشان در مورد همزبانان ایرانی به کار برده است. البته نظیر این تعبیر را از سوی بعضی ملی‌گرایان در ایران هم شنیده‌ایم که گفته‌اند دیگر ملل مولانا و سنایی و نظامی را دزدیده‌اند یا به یغما برده‌اند. حقیقت این است که زبان و فرهنگ، دزدیدنی نیست، بلکه قابل به اشتراک‌‌گذاری و گسترش است.

اگر مردم منطقه‌ای به زبان فارسی گرایش پیدا کنند، در این زبان شریک شده‌اند، نه این که آن را دزدیده باشند. اما از این گذشته، چنین تعبیری شایستۀ ملل همسایه و هم‌زبان و هم‌سرنوشت نیست، به خصوص از زبان شخص اول مملکت. من از این که آقای اشرف غنی در موارد گوناگون به زبان فارسی علاقه نشان داده و ایشان را در حال مطالعه و معرفی بعضی از متون تاریخ و ادب فارسی دیده‌ایم، خرسندم و امیدوارم که ایشان با همین علاقه‌مندی، به مطالبات فارسی‌زبانان برای رفع محرومیت از این زبان بکوشد. ولی در حوزۀ مناسبات میان فارسی‌زبانان، حقیقت این است که ما بیشتر به همدلی و هم‌پذیری نیاز داریم تا چالش بر سر مفاخر مشترک.

منابع:
بهار، محمد تقی؛ سبک‌‌شناسی: تاریخ تطوّر نثر فارسی؛ 3 جلد، چاپ نهم، تهران: مجید، 1376.
کاظمی، محمدکاظم، همزبانی و بی‌زبانی، چاپ دوم، تهران: عرفان، 1390.
مایل هروی، نجیب؛ تاریخ و زبان در افغانستان؛ چاپ دوم، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار، 1371

 

 


به اشتراک بگذارید :

دیدگاه
دیدگاه شما :
استان اصفهان/آخرین نتایج یرسمی ازدهمین دوره انتخابات مجلس (1398) استان اصفهان به تفکیک شهرستان ها استان اردبیل/آخرین نتایج یرسمی ازدهمین دوره انتخابات مجلس (1398) استان اردبیل به تفکیک شهرستان ها قم-نتایج انتخابات مجلس (1398)/ احمد امیرآبادی فراهانی، حجت‌الاسلام مجتبی ذوالنوری و علیرضا زاکانی به مجلس راه یافتند گرگان/آخرین نتایج شمارش آراء انتخابات مجلس یازدهم (1398) در حوزه انتخابیه گرگان و آق قلا سیستان و بلوچستان/شهادت استوار یکم «احمد رحمانی فرد» و سرباز «احمد توکلی» در درگیری مسلحانه با گروهک تروریستی نتیجه حوزه انتخابیه استان سمنان/چهار چهره جدید اصولگرا از سمنان راهی مجلس شورای اسلامی شدند. وقتی مهران مدیری پا توی کفش نماینده‌ها می‌کند مازندران/آخرین نتایج یازدهمین دوره انتخابات مجلس استان مازندران به تفکیک شهرستان ها آذربایجان شرقی/ نتایج نهایی- انتخاب مجلس (۱۳۹۸) استان آذربایجان شرقی به تفکیک شهرستان ها نه بزرک مردم گرگان و آق قلا به شیخ احمد مازنی کاندیدای وارداتی با برگه سبز فرزند آیت الله گلستان مجلس 98/نتایج قطعی و رسمی شمارش آراء یازدهمین دوره انتخابات مجلس (۱۳۹۸) استان گلستان و شهرستانها اعلام نتایج قطعی شمارش آرای انتخابات یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۸) در استان‌ها و شهرستان‌های سراسر کشور تهران/اعلام نتیجه قطعی شمارش آراء یازدهمین دوره انتخابات مجلس (۱۳۹۸) در حوزه انتخابیه تهران استان گلستان/نتایج قطعی انتخابات مجلس شورای اسلامی 98 در حوز انتخابیه شهرستانهای گلستان+جزئیات زود فراموش نکنیم.. ماجرای ابتلای مسافر خارجی در متروی ایستگاه شوش تهران به کرونا آخرین طراحی بازی چند مرحله ای اصلاح‌طلبان برای نباختن در انتخابات+ تصاویر فیلم/ صحبت‌های تکان دهنده زاکانی در ورزشگاه قم علت اعزام نیرو‌های امنیتی به قم / ستاد سه نامزد انتخاباتی متخلف تعطیل شد/ ماجرای انتقال بیمار مشکوک به کرونا در تهران چه بود؟ تقدیر ویژه معاون محترم رئیس قوه قضائیه از اقدام انقلابی و جهادی دکتر هاشمیان رئیس دادگستری گلستان+عکس کاندیداها چقدر رای بیاورند وارد مجلس می شوند؟ افتخار دولت روحانی ثبات دلار روی ۱۴ هزار تومان و دروغ بزرگ به مردم است!!/ مردم در دوم اسفند از بانیان وضع موجود دوباره استقبال خواهند کرد؟ فوت دو نفر به دلیل ابتلا به کرونا در قم اعلام جزییات حکم قطعی ۵۲ محکوم اقتصادی و امنیتی+اسامی به چه کسانی باید رأی داد؟ (عکس) شهادت پاسدار حمیدرضا باب الخانی مدافع حرم حضرت زینب (س) در سوریه فیلم انتقاد جدی«هادی حق‌شناس» استاندار گلستان به عملکرد نمایندگان ادوار گذشته مجلس استان مکالمه لو رفته از همکاری برخی اصلاح طلبان با من و تو! +فیلم جزئیات برنامه ائتلاف اصولگرایان برای نجات اقتصاد افسوس سخنگوی دولت اصلاحات برای اغتشاشات آبان/ رسولی: مراجع ۴گانه اسناد خود علیه قالیباف را به شورای نگهبان ندادند! (عکس) تبلیغات عجیب کاندیدای انتخابات مجلس در قزوین نامه سرگشاده حمید رسایی به "جناب آقای دکتر حداد عادل"قالیباف" جناب آقای دکتر مرتضی آقاتهرانی"محصولی"/ چرا حدود دو تا سه هفته به صورت هم پنجه کشیدید؟ اسامی فهرست نهایی«لیست وحدت»شورای ائتلاف نیروهای انقلاب برای انتخابات مجلس 98 حوزه انتخابیه تهران سران فتنه با نشان دادن چراغ سبز به دشمنان موجب افزایش تحریم ها شدند/ همه مردم با هر نگاه ، قومیت و نگاهی در انقلاب اسلامی ما سهیم هستند. جزئیاتی از جلسه مشترک شورای ائتلاف و جبهه پایداری/ در جلسه وحدت اصولگرایان چه گذشت؟ واکنش شورای نگهبان به خبر تایید صلاحیت ۳۰ نماینده بازداشت یک کاندیدای سابق ردصلاحیت‌شده به اتهام کلاهبرداری (عکس)* از فائزه هاشمی تا خاتمی؛دعوا بر سر لیست انتخاباتی اصلاحات*/ اعتراف رمضان‌زاده: ما اصلاح‌طلبان کاسب کاری کردیم شهادت مدافع حرم «حمیدرضا بابل‌خانی» در سوریه به رسید مردم در انتخاب نمایندگان بسیار مراقبت کنند/ با حضور پرشور و انتخاب خوب، مجلس قوی بسازند/ دشمن در انتخابات هم مثل ۲۲بهمن و بزرگداشت شهید سلیمانی به هدفش نمیرسد/ یاوه‌گویی آمریکایی‌ها علیه ایران، به‌خاطر انفعالشان پس از شهادت شهید سلیمانی است لیست کامل کاندیداهای مورد حمایت پایگاه عدالت خواهان ایران برای مجلس 98 در استان مازندران وقتی این روحانی سرشناس و پرحاشیه اصلاح طلب مدافع علی مطهری و محمود صادقی باشند نتیجه خروجی این میشود!! بلوف تحریم‌کنندگان انتخابات برای فرار از برخورد امنیتی/ "تشکیل شورای انقلاب"؛ دستور کار حجاریان برای پس از انتخابات! سوءاستفاده اصلاح‌طلبان از اغتشاشات شروع شد/ مشکلات اقتصادی باز هم در حاشیه/ مدعیان اصلاحات به دنبال آزادی آشوبگران! +جزئیات نقش طایفه گری ،سابقه اخلاقی کاندیدا و سخنوری در انتخابات ترکمن صحرا (عکس) حمله مسلحانه به رامین فرج نژاداز قوی ترین مردان ایران در شهرستان شهریار+ جزئیات بازدید سرزده امروز رئیس کل دادگستری گلستان از دادسرای گنبدکاووس/ رسیدگی پرونده ها در گنبدکاووس به روز میشود لیست کامل کاندیداهای مورد حمایت پایگاه عدالت خواهان ایران برای مجلس 98 در تهران , گلستان و سایر استانهای کشور+اسامی پایکوبی و حرکات جلف تاجگردون کاندیدای مجلس داد همه را درآورد/ چرا شورای نگهبان سکوت کرد/ واکنش شدید احمد توکلی به حرکات جلف تاجگردون+فیلم و عکس وسوسه شدن لیدر اصلاح‌طلبان برای "تَکرار" در یک شعبه حاشیه‌ای!
گلستان مجلس 98/نتایج قطعی و رسمی شمارش آراء یازدهمین دوره انتخابات مجلس (۱۳۹۸) استان گلستان و شهرستانها اعلام نتایج قطعی شمارش آرای انتخابات یازدهمین دوره انتخابات مجلس شورای اسلامی (۱۳۹۸) در استان‌ها و شهرستان‌های سراسر کشور استان گلستان/نتایج قطعی انتخابات مجلس شورای اسلامی 98 در حوز انتخابیه شهرستانهای گلستان+جزئیات زود فراموش نکنیم.. فیلم/ صحبت‌های تکان دهنده زاکانی در ورزشگاه قم نه بزرک مردم گرگان و آق قلا به شیخ احمد مازنی کاندیدای وارداتی با برگه سبز فرزند آیت الله تهران/اعلام نتیجه قطعی شمارش آراء یازدهمین دوره انتخابات مجلس (۱۳۹۸) در حوزه انتخابیه تهران مازندران/آخرین نتایج یازدهمین دوره انتخابات مجلس استان مازندران به تفکیک شهرستان ها آخرین طراحی بازی چند مرحله ای اصلاح‌طلبان برای نباختن در انتخابات+ تصاویر ماجرای ابتلای مسافر خارجی در متروی ایستگاه شوش تهران به کرونا آذربایجان شرقی/ نتایج نهایی- انتخاب مجلس (۱۳۹۸) استان آذربایجان شرقی به تفکیک شهرستان ها علت اعزام نیرو‌های امنیتی به قم / ستاد سه نامزد انتخاباتی متخلف تعطیل شد/ ماجرای انتقال بیمار مشکوک به کرونا در تهران چه بود؟ گرگان/آخرین نتایج شمارش آراء انتخابات مجلس یازدهم (1398) در حوزه انتخابیه گرگان و آق قلا سیستان و بلوچستان/شهادت استوار یکم «احمد رحمانی فرد» و سرباز «احمد توکلی» در درگیری مسلحانه با گروهک تروریستی وقتی مهران مدیری پا توی کفش نماینده‌ها می‌کند نتیجه حوزه انتخابیه استان سمنان/چهار چهره جدید اصولگرا از سمنان راهی مجلس شورای اسلامی شدند. قم-نتایج انتخابات مجلس (1398)/ احمد امیرآبادی فراهانی، حجت‌الاسلام مجتبی ذوالنوری و علیرضا زاکانی به مجلس راه یافتند استان اردبیل/آخرین نتایج یرسمی ازدهمین دوره انتخابات مجلس (1398) استان اردبیل به تفکیک شهرستان ها استان اصفهان/آخرین نتایج یرسمی ازدهمین دوره انتخابات مجلس (1398) استان اصفهان به تفکیک شهرستان ها